پژوهشنامه صنعت و معدن

پژوهشنامه صنعت و معدن

افزونگی اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه از منظر بنگاه‌های ایرانی: شواهدی از پانزده بنگاه بهره‌مند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه تأمین مالی علم، فناوری و نوآوری مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران
2 استادیار گروه سیاست فناوری و نوآوری؛ مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد سیاستگذاری علم و فناوری دانشگاه جامع امام حسین (ع)
10.22034/jimr.2026.2098193.3311
چکیده
ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانش‌بنیان ۱۴۰۱ نخستین چهارچوب اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه را در ایران برقرار کرد. پرسش اساسی آن است که این مشوق چه چیزی به تحقیق و توسعه بنگاه‌ها می‌افزاید؟ ادبیات موجود بیشتر اقتصادسنجی و برخاسته از اقتصادهای توسعه‌یافته است و کارکرد این ابزار در اقتصادی تحریمی با نهادهای نابالغ کمتر بررسی شده است. این پژوهش با مطالعه چندموردی پانزده بنگاه بهره‌مند، مفهوم «افزونگی مشروط‌به‌نهاد» را پیشنهاد می‌کند؛ یعنی وضعیتی که در آن شدت و ترکیب افزونگی یک مشوق یکسان، به شرایط نهادی و محیطی مسیر اجرای آن وابسته است. داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با مدیران تحقیق و توسعه و مدیران مالی گردآوری و با تحلیل مضمون قالب‌بندی‌شده تحلیل شد. ازآنجاکه همه شرکت‌ها از دریافت‌کنندگان اعتبار مالیاتی هستند، یافته‌ها تجربه و ادراک این بنگاه‌ها را نشان می‌دهد، نه اندازه اثر علی مشوق را. بنگاه‌ها تغییراتی را در هر سه لایه درونداد، رفتار و برونداد گزارش کردند، اما وزن لایه‌ها یکسان نیست. دو عامل مشروط‌کننده در روایت آنان برجسته است: «خلأ نهادی» که عمدتاً تضعیف‌کننده است و «تحریم» که با بومی‌سازی همراه است و ازسوی‌دیگر تجاری‌سازی را محدود می‌کند. شواهد نشان می‌دهد اثربخشی این ابزار بیش از جذابیت طراحی، به بلوغ نهادی بستر و فشار تحریم وابسته است. ازاین‌رو تحقق افزونگی به طراحی تفکیک‌شده مشوق و ترمیم هم‌زمان خلأهای نهادی اجرا نیاز دارد.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 02 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 18 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 19 آبان 1405