مؤلفه‌های دیجیتال، کیفیت نهادی و کارآفرینی: تحلیلی پویا از اثرات ناهمگون

کمالی کاملی, حمیدرضا; محمدی خیاره, محسن; ادبی, باقر

doi:10.22034/bs.2026.2087958.3229

مؤلفه‌های دیجیتال، کیفیت نهادی و کارآفرینی: تحلیلی پویا از اثرات ناهمگون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حمیدرضا کمالی کاملی ¹

محسن محمدی خیاره ²

باقر ادبی ³

¹ کارشناسی ارشد مدیریت کارآفرینی-گرایش توسعه،گروه علوم اقتصادی دانشگاه گنبد کاووس

² دانشیار گروه علوم اقتصادی دانشگاه گنبد کاووس.

³ استادیارگروه علوم اقتصادی دانشگاه گنبد کاووس.

10.22034/bs.2026.2087958.3229

چکیده

مفهوم «دیجیتالی‌شدن» در ادبیات کارآفرینی اغلب به‌عنوان سازه‌ای یکپارچه سنجیده شده و پژوهش‌های پیشین عمدتاً از تحلیل نحوه تعامل متمایز ابعاد مختلف آن با بستر نهادی غفلت کرده‌اند. این مطالعه با رویکردی جزء‌نگر، دیجیتالی‌شدن را به سه مؤلفه اصلی شامل قابلیت اتصال، استفاده از اینترنت و ادغام فناوری دیجیتال تفکیک کرده و به‌طور تجربی این پرسش را بررسی می‌کند که آیا این مؤلفه‌ها تأثیرات ناهمگونی بر فعالیت کارآفرینی (TEA) دارند و آیا کیفیت نهادی هر یک را به‌طور نامتقارنی تعدیل می‌کند. برای این منظور، از داده‌های پانل 41 کشور (توسعه‌یافته و در حال توسعه) طی دوره 2023-2007 و برآوردگر گشتاورهای تعمیم‌یافته سیستمی (System GMM) برای مهار درون‌زایی و لحاظ پویایی‌های کارآفرینی استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که اولاً، هر سه مؤلفه دیجیتال تأثیر مثبت و معناداری بر کارآفرینی دارند، اما بزرگی این تأثیرات متفاوت است و قابلیت اتصال قوی‌ترین محرک مستقیم است. ثانیاً، کیفیت نهادی اثر هر مؤلفه را به‌شکلی نامتقارن تعدیل می‌کند؛ به‌طور مشخص، اثر تعدیلی نهادها بر ادغام فناوری دیجیتال (به‌عنوان پیشرفته‌ترین لایه دیجیتالی‌شدن) بسیار بزرگ و معنادار است، در حالی که این اثر بر قابلیت اتصال (لایه زیرساختی) بسیار ضعیف‌تر می‌باشد. ثالثاً، تحلیل اثرات نهایی آشکار می‌سازد که در محیط‌های با کیفیت نهادی ضعیف، قابلیت اتصال بازدهی غالب را دارد، اما با بهبود نهادها، ادغام فناوری دیجیتال به بیشترین بازدهی دست می‌یابد. این یافته‌ها دلالت‌های سیاستی مهمی به همراه دارند: در کشورهای با نهادهای شکننده، اولویت با سرمایه‌گذاری در زیرساخت ارتباطی است، در حالی که در اقتصادهای با نهادهای قوی، سیاست‌ها باید به سمت تشویق ادغام عمیق فناوری‌های پیشرفته در کسب‌وکارها هدایت شوند. این پژوهش از رویکردهای یک‌سان‌انگارانه در توسعه دیجیتال فاصله گرفته و چارچوبی متناسب‌سازی‌شده با زمینه نهادی برای سیاست‌گذاری ارائه می‌دهد .

کلیدواژه‌ها

دیجیتالی‌شدن/ کارآفرینی/ کیفیت نهادی/ قابلیت اتصال/ تعدیل‌گری نامتقارن/ گشتاورهای تعمیم‌یافته سیستمی

عنوان مقاله English

Digital Components, Institutional Quality and Entrepreneurship: A Dynamic Analysis of Heterogeneous Effects

نویسندگان English

hamidreza kamali kameli ¹

mohsen mohammadi khyareh ²

Bagher adabi firouzjaee ³

¹ Msc of entrepreneurial management- Gonbad Kavous University , Tehran, Iran

² Associated Professor of Department of Economic Sciences Gonbad Kavous University

³ Assistant Professor of Department of Economic Sciences Gonbad Kavous University.

چکیده English

Digitalization has often been treated as a unified construct in the entrepreneurship literature, while previous research has largely overlooked how its distinct dimensions interact differently with the institutional context. Using a disaggregated approach, this study decomposes digitalization into three core components: connectivity, internet use, and digital technology integration, and examines whether these components have heterogeneous effects on total early-stage entrepreneurial activity (TEA) and whether institutional quality asymmetrically moderates these effects. Panel data from 41 developed and developing countries over 2007 to 2023 are analyzed using the System Generalized Method of Moments (System GMM) estimator to address endogeneity and account for the dynamic nature of entrepreneurship. The findings show that all three digital components have positive and statistically significant effects on entrepreneurship, although their magnitudes differ, with connectivity emerging as the strongest direct driver. Institutional quality also asymmetrically moderates these effects. In particular, its moderating effect on digital technology integration, the most advanced layer of digitalization, is large and statistically significant, whereas its effect on connectivity, the infrastructural layer, is considerably weaker. Marginal-effects analysis further shows that in environments with weak institutional quality, connectivity generates the highest returns, while as institutional quality improves, digital technology integration yields the greatest payoff. These findings have important policy implications: countries with fragile institutions should prioritize investment in communication infrastructure, whereas economies with stronger institutions should encourage the deeper integration of advanced digital technologies into businesses. This study moves beyond one-size-fits-all approaches to digital development and offers an institutionally tailored framework for policymaking.

کلیدواژه‌ها English

Digitalization / Entrepreneurship / Institutional Quality / Connectivity / Asymmetric Moderation / System Generalized Method of Moments (System GMM)

- خواجه نائینی، سپهر و نوحی، نیلوفر (1402). بررسی تأثیر دیجیتالی‌سازی بر راهبردهای کارآفرینانه در صنایع خلاق، تکنولوژی در کارآفرینی و مدیریت استراتژیک، 21-8.

- همتیان خیاط، مریم، زندحسامی، حسام و داوری، علی (1401). ابعاد و مولفه‌های اکوسیستم کارآفرینی فناوری در صنایع خلاق دیجیتال ایران با تاکید بر ذائقه فرهنگی فناوری‌های دیجیتال، فصلنامه توسعه کارآفرینی، 15(1)، 200-181.

- شایسته، بابک، مؤذن، سپیده و منصوری، عبدالامیر (1402). بررسی رابطه بین منبع کنترل و قصد کارآفرینی دیجیتال با نقش تعدیل‌گری آموزش کارآفرینی بر اساس نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده، آموزش و مدیریت کارآفرینی، 2(2)، 20-1.

- پناهزاده خانمیری، اصغر، خویشتن دار، سهیلا و نژاد حاجی علی ایرانی، فرهاد (1402). بررسی رابطه بین سواد دیجیتالی و توسعه کارآفرینی دیجیتال (مطالعه موردی: دانشگاه‌های هنر تبریز)، نشریه علمی پژوهشی مدیریت کسب و کارهای بین‌المللی، 6 (4)، 219-199.

- نوبخت، افشین، نصیری، مجید و سعیدی، پرویز (1403). طراحی الگوی کارآفرینی در شبکه بانکی با رویکرد فناوری دیجیتال، فصلنامه ارزش آفرینی در مدیریت کسب و کار، 4 (3)، 182-162.

- فرد، ملیکا، کاباران‌زاد قدیم، محمدرضا و حقیقت منفرد، جلال (1400). مدل‌سازی و پیکره‌بندی عوامل اثرگذار بر توسعه کارآفرینی دیجیتال در شرکت‌های دانش بنیان کوچک و متوسط. فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی، 14(3)، 520-501.

- خاقانی، محمد وحید، یدالهی فارسی، جهانگیر و سجادی، سید مجتبی (1404). طراحی و تبیین مدل اکوسیستم کارآفرینی دیجیتال، مدیریت پویا و تحلیل کسب و کار، 4 (1)، 241-228.

- سایه میری، علی و شایسته، محمد (1402). بررسی تاثیر دیجیتالی شدن و شدت انرژی بر رشد اقتصادی در کشورهای منتخب منا، مدلسازی اقتصادسنجی، 8(4)، 65-43.

- قاسم زاده، مریم و سلاطین، پروانه (1398). تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر کارآفرینی. اقتصاد و تجارت نوین، 14(1 )، 107-128.

- (SBC)، فصلنامه علمی مطالعات بین رشته ای دانش راهبردی، دوره 12، شماره 46، 88-61.

- مرکز پژوهش‌های مجلس (1392). بررسی عملکرد صندوق ضمانت صادرات. دفتر مطالعات اقتصادی، شماره مسلسل 13118.

- Aagaard, A., Aagaard, A., & Harrison, A. (2019). Digital business models. Cham: Springer International Publishing.

- Aamer, A., Sahara, C. R., & Al-Awlaqi, M. A. (2023). Digitalization of the supply chain: transformation factors. Journal of Science and Technology Policy Management, 14(4), 713-733.

- Acemoglu, D., & Johnson, S. (2005). Unbundling Institutions. Journal of Political Economy, 113(5), 949-995.

- Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2012). Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. Crown Business.

- Afawubo, K., & Noglo, Y. A. (2022). ICT and entrepreneurship: A comparative analysis of developing, emerging and developed countries. Technological forecasting and social change, 175, 121312.

- Akande, A., Cabral, P., & Casteleyn, S. (2019). Assessing the gap between technology and the environmental sustainability of European cities. Information systems frontiers, 21(3), 581-604.

- Audretsch, D. B. (2023). Institutions and entrepreneurship. Eurasian Business Review, 13(3), 495-505.

- Autio, E., Kenney, M., Mustar, P., Siegel, D. & Wright, M. (2014). Entrepreneurial innovation: The importance of context. Research Policy, 43(7), 1097–1108.

- Bjørnskov, C., & Foss, N. J. (2016). Institutions, entrepreneurship, and economic growth: what do we know and what do we still need to know?. Academy of Management perspectives, 30(3), 292-315.

- Bouncken, R. B., & Kraus, S. (2022). Entrepreneurial ecosystems in an interconnected world: emergence, governance and digitalization. Review of Managerial Science, 16(1), 1-14.

- Bouncken, R. B., Lapidus, A., & Qui, Y. (2022). Organizational sustainability identity:‘New Work’of home offices and coworking spaces as facilitators. Sustainable Technology and Entrepreneurship, 1(2), 100011.

- Bughin, J., Catlin, T., Hirt, M., & Willmott, P. (2018). Why digital strategies fail. McKinsey Quarterly, 1(1), 14-25.

- Calderon-Monge, E., & Ribeiro-Soriano, D. (2024). The role of digitalization in business and management: a systematic literature review. Review of managerial science, 18(2), 449-491.

- Camps, C., Kraus, S., Thomas, A., Tiberius, V., & Jones, P. (2025). Digital Entrepreneurship: A Review, Research Synthesis, and Framework. Technology in Society, 103124.

- Caputo, A., Pizzi, S., Pellegrini, M. M., & Dabić, M. (2021). Digitalization and business models: Where are we going? A science map of the field. Journal of business research, 123, 489-501.

- Chen, C., Feng, Y., & Shen, B. (2022). Managing labor sustainability in digitalized supply chains: a systematic literature review. Sustainability, 14(7), 3895.

- Chen, J., Nawaz, M. A., Tran, T. T. L., & Mirzaliev, S. (2025). Role of digitalization and governance in sustainable entrepreneurship: evidence from developing economies. International Entrepreneurship and Management Journal, 21(1), 114.

- Chen, Q., Qi, Y., & Zhang, G. (2024). Digital economy, government intellectual property protection, and entrepreneurial activity in China. Technology Analysis & Strategic Management, 36(12), 4609-4627.

- Dabbous, A., Barakat, K. A., & Kraus, S. (2023). The impact of digitalization on entrepreneurial activity and sustainable competitiveness: A panel data analysis. Technology in Society, 73, 102224.

- Davidsson, P., Recker, J., & von Briel, F. (2022). External enablers of entrepreneurship. In Oxford research encyclopedia of business and management.

- Delgosha, M. S., Saheb, T., & Hajiheydari, N. (2021). Modelling the asymmetrical relationships between digitalisation and sustainable competitiveness: a cross-country configurational analysis. Information Systems Frontiers, 23(5), 1317-1337..

- Deyanova, K., Brehmer, N., Lapidus, A., Tiberius, V., & Walsh, S. (2022). Hatching start-ups for sustainable growth: a bibliometric review on business incubators. Review of Managerial Science, 16(7), 2083-2109.

- Djankov, S., & Murrell, P. (2002). Enterprise restructuring in transition: A quantitative survey. Journal of economic literature, 40(3), 739-792.

- Djankov, S., La Porta, R., Lopez-de-Silanes, F., & Shleifer, A. (2008). The law and economics of self-dealing. Journal of financial economics, 88(3), 430-465.

- Dorasamy, P. N. (2021). The search for talent management competence: incorporating digitilization. International Journal of Entrepreneurship, 25(3).

- Douhan, R., & Henrekson, M. (2010). Entrepreneurship and second-best institutions: going beyond Baumol’s typology. Journal of Evolutionary Economics, 20(4), 629-643.

- Fernandes, C., Pires, R., & Gaspar Alves, M. C. (2022). Digital entrepreneurship and sustainability: The state of the art and research agenda. Economies, 11(1), 3.

- Ferraris, A., Belyaeva, Z., & Bresciani, S. (2020). The role of universities in the Smart City innovation: Multistakeholder integration and engagement perspectives. Journal of Business Research, 119, 163-171.

- Fischer, E., & Reuber, A. R. (2014). Online entrepreneurial communication: Mitigating uncertainty and increasing differentiation via Twitter. Journal of Business Venturing, 29(4), 565-583.

- Galindo-Martín, M. Á., Castaño-Martínez, M. S., & Méndez-Picazo, M. T. (2023). Digitalization, entrepreneurship and competitiveness: an analysis from 19 European countries. Review of Managerial Science, 17(5), 1809-1826.

- Galindo-Martín, M. Á., Castaño-Martínez, M. S., & Méndez-Picazo, M. T. (2019). Digital transformation, digital dividends and entrepreneurship: A quantitative analysis. Journal of business research, 101, 522-527.

- Ghazy, N., Ghoneim, H., & Lang, G. (2022). Entrepreneurship, productivity and digitalization: Evidence from the EU. Technology in Society, 70, 102052.

- Hervé, A., Schmitt, C., & Baldegger, R. (2021). Internationalization and Digitalization: Applying digital technologies to the internationalization process of small and medium-sized enterprises. Technology Innovation Management Review.

- Iqbal, M. Z., Ali, M. K., & Shah, S. S. A. (2025). Impact of Digitalization and GDP Growth on Instigating Entrepreneurship: The Moderating Effect of Human Capital. Journal of Finance and Accounting Research, 7(1), 1-29.

- Kallmuenzer, A., Mikhaylov, A., Chelaru, M., & Czakon, W. (2025). Adoption and performance outcome of digitalization in small and medium-sized enterprises. Review of Managerial Science, 19(7), 2011-2038.

- Khlystova, O., & Kalyuzhnova, Y. (2023). The impact of the creative industries and digitalization on regional resilience and productive entrepreneurship. The Journal of Technology Transfer, 48(5), 1654-1695.

- Kraus, S., Clauss, T., Breier, M., Gast, J., Zardini, A., & Tiberius, V. (2020). The economics of COVID-19: initial empirical evidence on how family firms in five European countries cope with the corona crisis. International journal of entrepreneurial behavior & research, 26(5), 1067-1092.

- Kraus, S., Palmer, C., Kailer, N., Kallinger, F. L., & Spitzer, J. (2019). Digital entrepreneurship: A research agenda on new business models for the twenty-first century. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 25(2), 353-375.

- Kraus, S., Vonmetz, K., Orlandi, L. B., Zardini, A., & Rossignoli, C. (2023). Digital entrepreneurship: The role of entrepreneurial orientation and digitalization for disruptive innovation. Technological Forecasting and Social Change, 193, 122638.

- Linkov, I., Trump, B. D., Poinsatte-Jones, K., & Florin, M. V. (2018). Governance strategies for a sustainable digital world. Sustainability, 10(2), 440.

- Morgan, B. (2019). Organizing for digitalization through mutual constitution: the case of a design firm. Construction management and economics, 37(7), 400-417.

- Nambisan, S. (2017). Digital entrepreneurship: Toward a digital technology perspective of entrepreneurship. Entrepreneurship theory and practice, 41(6), 1029-1055.

- Nambisan, S., Wright, M., & Feldman, M. (2019). The digital transformation of innovation and entrepreneurship: Progress, challenges and key themes. Research policy, 48(8), 103773.

- Parker, G., & Van Alstyne, M. (2024). Platforms: Their structure, benefits, and challenges. Hannes Werthner· Carlo Ghezzi· Jeff Kramer· Julian Nida-Rümelin· Bashar Nuseibeh· Erich Prem·, 523.

- Roy, J. (2021). Digitalization and multilevel governance. In A Research Agenda for Multilevel Governance (pp. 95-113). Edward Elgar Publishing.

- Schildt, H. (2022). The institutional logic of digitalization. In Digital transformation and institutional theory (pp. 235-251). Emerald Publishing Limited.

- Secundo, G., Ndou, V., Del Vecchio, P., & De Pascale, G. (2020). Sustainable development, intellectual capital and technology policies: A structured literature review and future research agenda. Technological Forecasting and Social Change, 153, 119917.

- Sobel, R. S. (2008). Testing Baumol: Institutional quality and the productivity of entrepreneurship. Journal of Business Venturing, 23(6), 641-655.

- Stenholm, P., Acs, Z. J., & Wuebker, R. (2013). Exploring country-level institutional arrangements on the rate and type of entrepreneurial activity. Journal of business venturing, 28(1), 176-193.

- Tiberius, V., Weyland, M., & Mahto, R. V. (2023). Best of entrepreneurship education? A curriculum analysis of the highest-ranking entrepreneurship MBA programs. The International Journal of Management Education, 21(1), 100753.

- Trantopoulos, K., von Krogh, G., Wallin, M. W., & Woerter, M. (2017). External knowledge and information technology. MIS quarterly, 41(1), 287-300.

- Veiga, P. (2020). Digitalization and the Constitutional State. Bol. Fac. Direito U. Coimbra, 96, 1127.

- Von Briel, F., Davidsson, P., & Recker, J. (2018). Digital technologies as external enablers of new venture creation in the IT hardware sector. Entrepreneurship Theory and Practice, 42(1), 47-69.

- Zhang, J., van Gorp, D., & Kievit, H. (2023). Digital technology and national entrepreneurship: An ecosystem perspective. The Journal of Technology Transfer, 48(3), 1077-1105.

- Zhao, K., Yang, J., & Wu, W. (2023). Impacts of digital economy on urban entrepreneurial competencies: A spatial and nonlinear perspective. Sustainability, 15(10), 7900.

- Washington D.C., USA: Institute for International Economics.

- Roberto, S. (2010). Doha reform of WTO export credit provisions in the SCM agreement: The perspective of developing countries. Journal of World Trade, 44(3), 611–632.