اهداف
«پژوهشنامه صنعت و معدن» در امتداد مأموریت‌های نهادی مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی و همگام با تحولات ساختاری وزارت صنعت، معدن و تجارت، با هدف تفکیک تخصصی قلمروهای موضوعی و ایجاد مرجعیت در حوزه سیاست‌پژوهی صنعتی و معدنی کشور سامان یافته است. این نشریه در افق پیش‌روی خود می‌کوشد با اتکا به ظرفیت هیأت تحریریه‌ای متشکل از صاحب‌نظران برجسته دانشگاهی و تخصصی، فراتر از یک مجله صرفاً دانشگاهی عمل کرده و به بستری معتبر برای پیوند میان دانش راهبردی و نیازهای عملیاتی نظام تصمیم‌گیری کشور بدل شود؛ کانون تمرکز این نشریه بر جذب و نشر پژوهش‌های اصیل، کاربردی و مسئله‌محور در زمینه‌هایی همچون توسعه پایدار صنعتی، حکمرانی و زنجیره ارزش بخش معدن، ارتقای فناوری و تنظیم‌گری بخشی استوار است تا از این طریق، ضمن هدایت هدفمند تحقیقات علمی، پشتیبانی موثری از فرایندهای سیاست‌گذاری، تصمیم‌سازی مبتنی بر شواهد و حل چالش‌های واقعی تولید ملی به عمل آورد. بر این اساس ۱۰ هدف اصلی نشریه عبارتند از:
- پشتیبانی علمی، سیاستی و شواهدبنیان از فرایندهای خط‌مشی‌گذاری و تصمیم‌سازی در سطوح مختلف بخش‌های صنعت و معدن کشور
- واکاوی مسائل ساختاری، چالش‌های بنیادین، الگوهای توسعه پایدار و ارتقای بهره‌وری در کل نظام تولید صنعتی کشور
- تمرکز بر پژوهش‌های تخصصی پیرامون حکمرانی، اکتشاف، استخراج، مدل‌سازی فرایندها و افزایش ارزش‌افزوده در صنایع معدنی کشور
- نقد، طراحی و ارزیابی اثربخشی خط‌مشی‌های عمومی، چارچوب‌های قانونی و سازوکارهای تنظیم‌گری بخشی در حوزه‌های تولید ملی
- شناسایی گلوگاه‌های ساختاری و ارائه راهکارهای عملیاتی جهت تکمیل، تقویت و تاب‌آوری زنجیره‌های ارزش صنایع بالادستی و پایین‌دستی
- تحلیل ابعاد نوسازی صنعتی، ارتقای سطح فناوری، توسعه نوآوری‌ها و بهبود فرایندهای فنی و مهندسی در بنگاه‌ها
- استقرار مرجعیت علمی و ایجاد بستری منسجم برای نشر مطالعات اصیل، مسئله‌محور و پاسخ‌گویی به چالش‌های عینی
- تقویت پیوند نهادی و هم‌افزایی ساختارمند میان ظرفیت‌های نخبگانی دانشگاه‌ها، مدیران دولتی و فعالان اقتصادی بخش خصوصی
- جهت‌دهی هدفمند به جریان تحقیقات دانشگاهی و پایان‌نامه‌ها در انطباق با اولویت‌های راهبردی و نیازهای واقعی کشور
- توسعه رویکردهای چندرشته‌ای و تلفیق دانش فنی-مهندسی با مدیریت و سیاست‌پژوهی برای حل مسائل پیچیده تولید ملی
محورهای موضوعی
با نگاه به ضرورت گذار به صنعت دانش‌بنیان، تقویت زنجیره‌های ارزش و حل چالش‌های ساختاری بخش تولید، این نشریه محورهای یازده‌گانه ذیل و زیرمحورهای تخصصی هر یک را با هدف سامان‌دهی به جریان پژوهش‌های مسئله‌محور و سیاست‌پژوهانه در حوزه‌های صنعت و معدن تعیین کرده است:
محور ۱. پویایی‌های صنعتی، تحول ساختاری و ارتقای فناوری
- تحلیل و سنجش ظرفیت‌ها و قابلیت‌های صنعتی کشور
- تعالی ساخت و تولید و سرآمدی عملیاتی در بنگاه‌های صنعتی
- پیاده‌سازی و بومی‌سازی مفاهیم انقلاب صنعتی چهارم در بازارهای نوظهور
- تولید ناب، چابک‌سازی و بهینه‌سازی داده‌محور فرایندهای خطوط تولید
- راهبردهای ارتقای رقابت‌پذیری صنعتی در تراز ملی و منطقه‌ای
- تحلیل بهره‌وری عوامل تولید
محور ۲. تکمیل، تعمیق و یکپارچه‌سازی زنجیره‌های ارزش داخلی
- عارضه‌یابی و شناسایی گلوگاه‌ها، و گسست‌های فرایندی در زنجیره‌های ارزش صنعتی و معدنی
- سیاست‌گذاری مقابله مؤثر با خام‌فروشی و نیمه‌خام‌فروشی مواد معدنی و فلزی
- تقویت پیوندهای پسین و پیشین میان صنایع بالادست، میان‌دست و پایین‌دست
- راهبردهای توسعه ساخت داخل، تعمیق بومی‌سازی و جایگزینی واردات اقلام بحرانی و قطعات راهبردی
- ایجاد، توسعه و توانمندسازی خوشه‌ها و پارک‌های تخصصی فرآوری و صنایع پایین‌دستی
- هماهنگی افقی و عمودی بنگاه‌ها، قراردادهای پیمانکاری و اتصال بنگاه‌های خرد و متوسط به پیشران‌های بزرگ
محور ۳. زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای و جهانی در بخش صنعت، معدن و صنایع معدنی
- تحلیل و جایابی صنایع و معادن کشور در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای و جهانی
- راهبردهای ارتقای موقعیت در زنجیره ارزش
- حرکت از تولید مواد خام به حلقه‌های میانی پایین‌دستی و محصولات با فناوری پیشرفته
- تحلیل تاب‌آوری، آسیب‌پذیری و ریسک‌های ژئواکونومیک در تأمین نهاده‌ها، قطعات و مواد اولیه معدنی و صنعتی
- دیپلماسی فناوری و سرمایه‌گذاری مشترک فرامرزی در زنجیره‌های منطقه‌ای معدن و صنایع معدنی
- استانداردها، گواهی‌نامه‌های بین‌المللی کیفی و پایداری در اتصال بنگاه‌های صنعتی به زنجیره‌های ارزش جهانی
- مدل‌های ادغام و همگرایی صنعتی-معدنی با کشورهای همسایه و بلوک‌های نوظهور اقتصادی
محور ۴. تاب‌آوری صنعتی، پادشکنندگی و اقتصاد مقاومتی در بخش صنعت و معدن
- طراحی الگوهای سیاست‌گذاری با قابلیت جذب تکانه‌ها و انطباق‌پذیری
- بهره‌برداری از بحران‌ها و عدم‌قطعیت‌های ژئوپلیتیک و تحریمی در جهت جهش تولید صنعتی
- راهبردهای ایمن‌سازی تأمین نهاده‌ها، کاتالیست‌ها، قطعات و مواد اولیه بحرانی
- توسعه راهکارهای جایگزین و متنوع‌سازی مبادی تأمین در صنایع و معادن
- گذار از تک‌محصولی به سمت ساختارهای تولیدی متکثر، دانش‌پایه و پیچیده با هدف درون‌زایی اقتصادی
- مدیریت ریسک ناترازی انرژی، تنش‌های آبی و اثرات آن بر پایداری تولید
- استقلال راهبردی در سیستم‌های کنترل صنعتی و و ایمن‌سازی زیرساخت‌های حیاتی
- طراحی ابزارهای نوین تأمین مالی، روش‌های پوشش ریسک ارزی و تورمی
- استراتژی‌های بقا و پادشکنندگی برای بنگاه‌های تولیدی کوچک، متوسط
محور ۵. هوش مصنوعی، دیجیتال‌سازی و اتوماسیون هوشمند صنعتی
- کاربردهای یادگیری ماشین و هوش مصنوعی در پایش، کنترل و مدیریت زنجیره تأمین داخلی صنایع
- طراحی و به‌کارگیری دوقلوهای دیجیتال در شبیه‌سازی خطوط تولید و مجتمع‌های معدنی
- نگهداری و تعمیرات پیش‌بینانه و هوشمند در صنایع سنگین و ماشین‌آلات معدنی
- اتوماسیون پیشرفته، رباتیک صنعتی و سیستم‌های سایبر-فیزیکی در خطوط تولید
- معماری سازمانی تولید هوشمند و تحول دیجیتال کارخانه‌ها
محور ۶. نوآوری، اقتصاد دانش‌بنیان و توسعه فناوری در صنایع و معادن
- گذار از صنایع سنتی منبع‌پایه به سوی صنایع با ارزش افزوده بالا و دانش‌بنیان
- ساختار و کارکردهای تحقیق و توسعه در بخش صنعت و معدن و صنایع معدنی
- راهبردهای اکتساب، بومی‌سازی و انتقال فناوری در بنگاه‌ها
- شبکه‌سازی، خوشه‌های صنعتی و پیوند میان دانشگاه، مراکز پژوهشی و مجتمع‌های صنعتی-معدنی
- توسعه دارایی‌های نامشهود، تجاری‌سازی یافته‌های پژوهشی و ثبت مالکیت فکری در صنایع
- سیاست‌گذاری توسعه فناوری و طراحی نظام ملی/بخشی نوآوری صنعتی
محور ۷. مدیریت انرژی، بهره‌وری منابع و اقتصاد معدن‌کاری سبز
- راهکارها و فناوری‌های بهینه‌سازی مصرف حامل‌های انرژی در صنایع انرژی‌بر
- یکپارچه‌سازی انرژی‌های تجدیدپذیر در تأمین انرژی واحدهای صنعتی و معدنی
- اقتصاد معدن‌کاری سبز و بازیافت پساب‌ها و باطله‌های معدنی
- مدل‌های سیاست‌گذاری کاهش شدت انرژی در بخش صنعت و معدن
- راهبردهای انطباق صنایع داخلی با مالیات‌های مرزی کربن و الزامات اقلیمی بین‌المللی
محور ۸. عناصر نادر خاکی و مواد معدنی راهبردی در گذار انرژی
- تحلیل زنجیره ارزش عناصر حیاتی و راهبردی
- فناوری‌های نوین اکتشاف، استحصال، جداسازی و فرآوری عناصر نادر خاکی
- امنیت تأمین مواد اولیه برای صنایع پایین دست
- تحلیل روندهای سرمایه‌گذاری و مدل‌های تأمین مالی پروژه‌های معادن راهبردی
- آینده‌پژوهی عرضه و تقاضای کانی‌های بحرانی و نقش ژئواکونومیک منابع داخلی
محور ۹. اقتصاد معدن و حکمرانی پایدار بخش معدن و صنایع معدنی
- مدیریت راهبردی ذخایر و دارایی‌های معدنی کشور و خلق حداکثری ارزش افزوده
- فناوری‌های استخراج و فرآوری پایدار، کم‌مصرف و کم‌خطر
- تحلیل‌های اقتصادی، قیمت‌گذاری و بازار کانی‌های فلزی و غیرفلزی
- ارزیابی اقتصادی پروژه‌های اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری معادن
- سیاست‌گذاری و چارچوب‌های تنظیم‌گری بهره‌برداری بهینه از منابع معدنی
محور ۱۰. اقتصاد چرخشی، بازتولید و مدیریت چرخه عمر در صنعت و معدن
- مدل‌های کسب‌وکار چرخشی در صنایع تولیدی و معدنی
- فناوری‌های بازیافت، بازتولید و استفاده مجدد از ضایعات صنعتی
- بازیابی فلزات ارزشمند و استخراج ثانویه از باطله‌های معدنی و پسماندهای الکترونیکی
- طراحی محصول با رویکرد طول عمر بالا، سهولت در جداسازی و بازیافت‌پذیری
- بسترهای قانونی، تشویقی و استانداردسازی برای حرکت به سمت صنایع بدون ضایعات
محور ۱۱. تولید سبز، بوم‌شناسی صنعتی و سیستم‌های کم‌کربن
- توسعه و پیاده‌سازی فرایندهای تولید کم‌کربن
- توسعه فناوری‌های کربن‌زدایی در صنایع پایه
- طراحی سازگار با محیط‌زیست و ارزیابی چرخه عمر محصول
- همزیستی صنعتی و شهرک‌های صنعتی زیست‌محیطی
- کاهش ردپای کربن و آب در صنایع منبع‌محور همگام با رشد بهره‌وری
- نوآوری‌های سبز و سیاست‌گذاری توسعه سازگار با محیط‌زیست در بخش صنعت
